Zoka Nasıl Atılır ve Nasıl Çekilir? Lüfer ve Palamut İçin

Sonbaharda Boğaz kıyısında güneş batarken bir nöbet değişimi olur: palamutçular kaşıklarını toplar, lüferciler gelir. Ellerindeki şey çoğu zaman aynıdır: zoka. Kurşun gövdeli, tek iğneli bu metal yem, bugün "jig" diye satılan metal yemlerin bu kıyılardaki yerli atasıdır. Basit görünür ama iki kişi yan yana aynı zokayı atar, biri torbayı doldurur, öbürü eli boş döner. Fark üç yerde: atışta, batırmada ve çekişte.

Zoka nasıl atılır?

Zokayı atmak için kamışın ucundan 30-40 santim misina sarkıt, makaranın kolunu aç ve misinayı işaret parmağınla tut. Kamışı omzunun arkasına al, önce etrafını kontrol et, sonra tek ve akıcı bir hareketle öne savur; kamış göz hizasına geldiğinde parmağını bırak. Zoka suya inerken makarayı parmağınla hafifçe frenle.

1. Sarkıtmayı ayarla. 30-40 santim idealdir. Çok uzun sarkıtma savururken yere çarpar, çok kısası menzili düşürür.
2. Kolu aç, misinayı parmağına al. Misina işaret parmağının ilk boğumunda dursun; sıkı değil, kaymayacak kadar.
3. Arkanı kontrol et. Sezonda kıyı kalabalıktır. Geriye savrulan 40 gramlık bir zokanın birine denk gelmesi şaka değil.
4. Kolla değil kamışla savur. Yavaş başla, hızlanarak bitir. Zokayı kamışın esnemesi fırlatır, bileğin değil.
5. Parmağını doğru anda bırak. Kamış saat 11 yönündeyken bırak. Erken bırakırsan zoka gökyüzüne gider, geç bırakırsan önüne çakılır.
6. İnişte makarayı frenle. Zoka suya değmeden hemen önce parmağını makaranın ağzına değdir. Böylece misina gevşek bir yay çizmez, örgü ip dolaşmaz.
7. Kolu elle kapat. Makarayı çevirerek değil elle kapatırsan misina gevşek sarılmaz, sonraki atışta kuş yuvası çıkmaz.

Rüzgâr yandan esiyorsa atışı rüzgârın geldiği yöne biraz kaydır; misinanın çizdiği yay küçülür, zokayla temasın artar.

Zoka dibe nasıl saydırılır?

Zoka suya değdiği an saymaya başla ve misinanın gevşediği, yani zokanın dibe oturduğu saniyeyi not et. Diyelim ki 12'de dibe vuruyor; sonraki atışta 6'da çekmeye başlarsan orta suyu, 2'de başlarsan yüzeye yakın katmanı tararsın. Balığın hangi derinlikte beklediğini bu sayıyla bulursun.

Zokanın dibe oturduğunu iki şeyden anlarsın: suya giren misinanın akışı durur ve kamış ucundaki hafif titreme kesilir. Örgü ipte bu his çok nettir; misinada biraz daha dikkat ister. Dip taşlıksa zokayı dibe hiç oturtma, bir-iki saniye önce kaldır; taş arasına giren tek iğneli zoka kolay kolay çıkmaz.

Derinlik türe göre değişir. Haritadaki noktalarda palamut için önerilen derinlik yüzeye yakın 0-10 metre, lüfer için 5-25 metre. Yani palamut kovalıyorsan sayıyı küçük tut, lüfer arıyorsan dibe yakın çalış.

Zoka nasıl çekilir?

Zokayı çekmenin üç temel yolu var: yüzeye yakın hızlı düz sarım, dipten kaldır-bırak ve kesik kesik sarsıntılı çekiş. Palamut ya da çinekop sürüsü yüzeyde kaynıyorsa hızlı düz sarım; lüfer derindeyse kaldır-bırak. Hangisini seçersen seç, zokayı dipte uzun süre yatırma; dipte yatan zoka ya takılır ya da balığın gözünden kaçar.

1. Hızlı düz sarım: Kamış ucunu suya doğru indir, zokayı orta-hızlı ve kesintisiz sar. Palamut ve çinekop kaçan parlak yeme saldırır; yavaş sarım çoğu zaman boşa gider.
2. Kaldır-bırak: Zokayı dibe indir, kamışı saat 9 yönünden 11-12 yönüne doğru sertçe kaldır. Kamışı indirirken boşalan misinayı sar ve zokanın düşmesine izin ver. Düşüş sırasında misinayı hafif gergin tut ki vuruşu hissedebilesin. Vuruşların çoğu düşüşte gelir.
3. Sarsıntılı çekiş: İki-üç tur sar, kamışı kısa kısa silkele, bir an durdur ve tekrarla. Yaralı yem balığı taklidi yapar; akşam alacasında sarıkanat ve lüfer için birebir.
4. Ritmi değiştir: On beş dakika vuruş alamazsan önce derinliği, sonra ritmi değiştir. Aynı atışı yüz kez tekrarlamak sabır değil, inattır.

Akıntıda zoka nasıl kullanılır?

Akıntıda zokayı tam karşıya değil, akıntının geldiği yöne doğru çapraz at. Zoka batarken akıntı onu önüne doğru sürükler; misina gerildiği an çekmeye başla ki zoka akıntıyla aynı yönde, kaçan bir yem balığı gibi gelsin. Asıl vuruş, akıntının durgun suyla buluştuğu kenar hattında gelir.

Akıntıya karşı düz atarsan zoka hiç batmadan yüzeyde kayar; akıntı yönüne atarsan misina bohça olur, vuruşu hissetmezsin. Çapraz atış ikisinin ortasıdır. Akıntı ne kadar sertse zoka o kadar ağır olmalı; zoka dibi hiç bulamıyorsa gramajı artırmanın vakti gelmiştir.

Boğaz'da bu işin okulu belli burunlardır. Arnavutköy Akıntıburnu Boğaz'ın en sert akıntısının kıyıya vurduğu yer; Salacak ve Sarayburnu ise Boğaz'ın Marmara'ya açıldığı ağızda akıntı kenarı sunar. Çanakkale tarafında Kilitbahir boğazın en dar yerinde benzer bir akıntıyla çalışır. Haritada bu noktaların hepsinde lüfer için önerilen yem canlı istavrit ya da zoka, önerilen saat gece ve gün batımı.

Kaç gram zoka kullanmalısın?

Kıyıdan atış için çinekop ve sarıkanatta 15-30 gram, lüfer ve palamutta 30-60 gram zoka çoğu günü görür. Akıntı sertleştikçe gramajı artır: zoka dibi bulamıyorsa ya da hep yüzeyde sürükleniyorsa hafiftir. Tekneden veya iskeleden sert akıntıya dikine sarkıtmada 80-120 gram gerekebilir.

Renkte parlaklık çoğu zaman renkten önemlidir. Berrak suda gümüş ve beyaz, bulanık suda ya da alacakaranlıkta yeşil-sarı veya fosforlu sırtlı zoka öne çıkar. Çantanda en az iki gramaj ve iki renk bulundur; o günün cevabını ilk yarım saatte bulursun.

Takım tarafında 2,70-3,30 metre, 20-80 gram atarlı bir spin kamışı, 3000-5000 boy makine ve 0,16-0,20 milimetre örgü ip üzerine fluorokarbon lider işini görür. Lüfere çıkıyorsan lideri kalın tut; lüferin dişi ince misinayı saniyesinde keser, Boğaz'da bu yüzden 0,50-0,60 kalınlıkta beden bağlanır. Kamış seçiminde kararsızsan olta kamışı nasıl seçilir yazısına bak.

Zokaya vuran balığı nasıl kaçırmazsın?

Vuruşu hissettiğin an kamışı kısa ve kararlı bir hareketle kaldırıp tasmala, sonra misinayı hiç gevşetmeden sar. Gevşeyen misinada lüfer dişini lidere geçirir, zoka da ağızdan kolayca çıkar. Fren ayarını iri bir balığın ilk kaçışında misina verecek kadar hafif tut, kıyıya yaklaşınca da kepçe kullan.

Kıyıya kadar getirilen iri balığın önemli kısmı son metrede, elle alınmaya çalışılırken kaçar. Uzun saplı bir kepçe bu kaybı neredeyse sıfıra indirir. Balığı kaldırırken misinayı değil kepçeyi kullan; zoka ağırdır, sallanan balık iğneden kurtulmak için tam o anı bekler.

Ölçüyü de unutma: lüferde avlanabilir en küçük boy 18 santim, palamutta 25 santim. Sezon başında gelen çinekop sürülerinde 18'in altı çoktur. Metal yemlerde üçlü iğne varsa tek iğneyle değiştirmek, ölçü altı balığı zarar vermeden suya bırakmanı çok kolaylaştırır.

En sık yapılan dört hata

• Hep aynı derinliği taramak: Saydırmadan atıp hemen sarmak, zokayı hep yüzeyde tutar. Lüfer çoğu zaman aşağıdadır.
• Düşüşte misinayı tamamen bırakmak: Gevşek misinada düşüşteki vuruşu hissetmezsin; balık zokayı alır, bırakır, sen haberin olmadan sarmaya devam edersin.
• Sürünün içine atmak: Kaynayan suyun ortasına düşen zoka sürüyü dağıtır. Sürünün gittiği yönün önüne at.
• İnce liderle lüfere çıkmak: Gece ilk sert vuruşta zoka gider, moral de gider.

Zokanın saati de türe göre değişir. Palamut için sabah ve akşam alacası kraldır, saat saat pencereleri palamut hangi saatlerde tutulur yazısında bulabilirsin. Lüfer ise gün batımından sonra canlanır; zoka kültürünün hikâyesini ve Boğaz'daki klasik noktaları Boğaz'da lüfer avı rehberimizde anlattık. Gerisi pratik: akıntı kenarında bir akşam, elinde bir zoka ve saymaya hazır bir kafa.