Lüfer Boyları Nelerdir? Çinekop, Sarıkanat ve Kofana Kaç Cm?

Ekim akşamı Boğaz'da zokayı çektin, kovada üç balık var ve üçü de birbirinden farklı görünüyor. Biri avuç içi kadar, biri kolunun yarısı, biri de elinde zor duruyor. Üçü de aynı balık: lüfer. İstanbul balıkçısı bu balığa boyuna göre ayrı ayrı isim verir ve bu isimleri bilmek yalnızca kahvede sohbet için değil. Hangi boyun hangi ayda geleceğini, takımı neye göre kuracağını ve elindeki balığı alıp alamayacağını bu isimler söyler.

Lüfer boyları nelerdir?

Lüfer boyuna göre beş isim alır. Küçükten büyüğe sıra şöyle: defne yaprağı, çinekop, sarıkanat, lüfer ve kofana. Hepsi aynı türdür (Pomatomus saltatrix), değişen yalnızca balığın boyu ve yaşıdır. Kıyıda en çok duyacağın üç isim çinekop, sarıkanat ve lüferdir; defne yaprağı ile kofana listenin iki ucunda kalır.

Kabaca boy aralıkları şöyle:

1. Defne yaprağı: yaklaşık 10-15 cm
2. Çinekop: yaklaşık 15-20 cm
3. Sarıkanat: yaklaşık 20-25 cm
4. Lüfer: 25-35 cm
5. Kofana: 35 cm ve üzeri

Bir dürüstlük payı bırakalım: bu isimler kitaptan değil, kuşaklar boyu balıkçı ağzından geliyor. Kimi 22 santimlik balığa hâlâ çinekop der, kimi 33 santimlikte "artık kofana oldu" diye övünür. Aralıklar birkaç santim kayabilir ama sıra hiç değişmez. Karışıklık olduğunda tartışmayı cetvel bitirir.

Defne yaprağı ve çinekop neden ayrı tutulur?

Defne yaprağı lüferin en küçük hâlidir; adını gövdesinin incecik, yaprak gibi parlak görünüşünden alır. Çoğu zaman bilerek tutulmaz, istavrit ya da gümüş peşindeyken çapariye takılır. Bu boyun tamamı yasal sınırın altında kalır, yani oltana geldiyse tek doğru hareket onu hemen suya bırakmaktır.

Çinekop bir kademe büyüktür ve asıl yaygın av burada başlar. Sonbahar sonu ve kış boyunca İstanbul kıyılarında sürüyle dolaşır, hafif takımla çok keyifli av verir. Ama çinekop sürüsünün içinde 18 santimin altında kalan balık çoktur. Vuruşlar art arda geldiğinde ölçmek akla gelmez; kovanın yanına bir cetvel koymanın tam zamanı burasıdır.

Çinekop ile sarıkanat nasıl ayırt edilir?

En güvenilir yol ölçmektir: 20 santimin altı çinekop, 20 ile 25 santim arası sarıkanat sayılır. Cetvelin yoksa ele bak; sarıkanatın gövdesi daha dolgun, kuyruk sapı daha kalın, yüzgeç uçları daha belirgin sarımsıdır ve balık elde fark edilir şekilde ağırdır. İsmini de bu sarı kanatlardan alır.

Sezonu da iki boyu ayırmaya yardım eder. Sarıkanat, eylülde Karadeniz'den inen sürülerin öncüsüdür ve ekimde Boğaz'da zokayla en çok tutulan boy olur. Çinekop ise göçün ikinci yarısında yoğunlaşır; kasım ve aralıkta Marmara kıyılarında, iskele ve liman önlerinde sürüler hâlinde gezer. Eylülde iri bir sürüye denk geldiysen büyük ihtimalle sarıkanattır, aralıkta iskelede çektiğin küçük balıklar ise çoğunlukla çinekoptur.

Lüferin boyu nasıl ölçülür?

Lüferin boyu, ağzı kapalıyken burnunun ucundan kuyruk yüzgecinin en uzun ucuna kadar düz bir çizgide ölçülür. Buna tam boy denir ve yasal sınır da bu ölçüye göre konur. Ölçümü balığı yere yatırıp cetvelle, kavisli sırtın üstünden değil iki uç arasındaki düz mesafeden yaparsın.

Adım adım şöyle:

1. Islat elini ya da bezini, balığı kuru elle tutma.
2. Yatır balığı düz bir yüzeye yan, ağzını kapat.

1. Daya burnunun ucunu cetvelin sıfır çizgisine.
2. Uzat kuyruğu doğal hâliyle, iki ucu hafifçe birleştirerek.
3. Oku kuyruğun en uç noktasının denk geldiği santimi.
4. Karar ver hemen: 18 santimin altındaysa balığı vakit kaybetmeden suya bırak.

Ölçümün inceliklerini (kuyruk nasıl tutulur, kavisli cetvel neden yanıltır) ayrı bir yazıda uzun uzun anlattık: Balık boyu nasıl ölçülür?

Hangi lüfer boyunu tutmak yasak?

Lüferde avlanabilir en küçük boy 18 santimdir. Bu sınır bütün evreler için aynıdır, çünkü kurallar isimlere değil türe bakar. Pratikte şu demek: defne yaprağının tamamı ve çinekopun küçük yarısı sınırın altında kalır, sarıkanattan itibaren ise boy sorunu neredeyse ortadan kalkar.

Bir de miktar meselesi var. Lüfer kilogramla sınırlı türlerden; amatör balıkçı için kişi başı toplam 5 kilogram geçerli. Tek bir kofana 5 kiloyu geçerse o balık sınır içinde sayılır, ama arkasından başka balık eklemezsin. Bütün türlerin güncel sınırlarını yasal boylar sayfasından görebilirsin.

Hangi boy hangi ayda gelir?

Lüfer göçü her yıl aynı sırayla akar ve her boy kendi zamanında öne çıkar. Kabaca takvim şöyle işler:

• Eylül: Karadeniz'den inişin ilk dalgası; sarıkanat boyları öncüdür.
• Ekim: Sezonun zirvesi. Boğaz'da gece zoka avı en verimli dönemindedir, sarıkanat ve lüfer boyları karışık gelir.
• Kasım: İri balık ayı. Kofanalar Boğaz'ın akıntı kenarlarında dolaşır; çinekop sürüleri de Marmara kıyılarında yoğunlaşır.
• Aralık: Kofanalar Marmara'nın derinlerine çekilir, kıyıda çinekop kalır.
• Ocak: Çinekop kışı Marmara'nın sakin koylarında geçirir, iskeleden hâlâ tutulur.

Yaz aylarında lüfer büyük ölçüde Karadeniz'dedir; kıyıda rastladığın küçük balıklar çoğunlukla defne yaprağı ya da küçük çinekoptur.

Her boy için takımı nasıl seçersin?

Takımı hedeflediğin boya göre kurarsın: çinekop için hafif spin, sarıkanat için orta, kofana için ağır takım. Lüferin keskin dişleri hepsinde aynıdır, bu yüzden boy büyüdükçe iğne de uzun palalı olmalı ve beden kalınlaşmalı.

• Çinekop: 2,4-3 m hafif spin kamışı, 2500-3000 boy makine, 0,20-0,25 mm misina, 4-6 numara iğne. Küçük gümüş kaşık ve ince zoka yeter.
• Sarıkanat: 2,7-3,3 m, 10-40 g atarlı kamış, 3000-4000 boy makine, 0,25-0,30 mm misina, 1 ile 1/0 arası iğne. Sarıkanat zokası ve küçük rapala iyi çalışır.
• Lüfer: 2,7-3,6 m, 20-60 g atarlı kamış, 4000-5000 boy makine, 0,30-0,35 mm misina; zokada 0,50-0,60 mm beden ve 1/0 ile 4/0 arası uzun pala iğne.
• Kofana: 3-3,6 m, 40-100 g atarlı kamış, 5000 boy makine, 0,35-0,40 mm misina, zokada 0,60 mm beden ve 3/0 ile 5/0 arası uzun pala iğne. Canlı istavrit en güvenilir yemdir.

Sürünün boyunu bilmeden çıkıyorsan orta takımla başla. Çinekop sürüsüne düşersen iğneyi küçültürsün, ama kofanaya hafif takımla yakalanırsan o balığı kaybedersin.

Hangi boy sofrada daha lezzetli?

Lezzet konusunda balıkçıların çoğu sarıkanat ve orta boy lüferde birleşir. Sarıkanat ızgaralık boyun ta kendisidir; eti ince, yağı dengelidir ve tek tabakta pişer. Lüfer boyları sezon ilerledikçe yağ bağlar, ekim sonundan itibaren en lezzetli hâline gelir. Kofana ise iri olduğu için dilimleyerek ya da fırında pişirilir.

Çinekop tavada iyidir ama yasal sınırın üstünde olanları seçmek şart. Sofrada ne kadar lezzetli olursa olsun, 18 santimin altındaki her balık gelecek sezonun sarıkanatıdır. Bugün suya bıraktığın çinekop, iki sonbahar sonra Boğaz'da zokanı koparan balık olarak geri döner.