Palamut Hangi Saatlerde Tutulur? Sabah mı Akşam mı?

Palamut sezonunda kıyıda en sık duyduğun cümle şudur: "Dün sabah geçti, sen yoktun." Palamut saat dinlemiyormuş gibi görünür ama aslında çok düzenli bir balıktır, çünkü ışığa göre yaşar. Güneşin doğup batışı, sürünün ne zaman yüzeye çıkıp kıyıya sokulacağını büyük ölçüde belirler. O yüzden saati tahmin etmek yerine hesapladık: sezon boyunca Boğaz'da güneşin kaçta doğup battığını ay ay çıkardık ve av penceresini buna göre kurduk.

Palamut hangi saatlerde tutulur?

Palamut en çok iki pencerede tutulur: şafakla başlayıp güneş doğduktan sonraki ilk iki saate kadar süren sabah penceresi ve gün batımından önceki son saatle alacakaranlıktan oluşan akşam penceresi. Ekim ortasında Boğaz'da bu, kabaca 06:45-09:15 ve 17:20-18:50 arasına denk gelir. Öğlen boş değildir ama günün en zayıf dilimidir.

Neden bu saatler? Palamut gözüyle avlanır. Loş ışıkta hamsi, istavrit gibi yem balıkları yüzeye yaklaşır; palamut onları aşağıdan, aydınlanan gökyüzüne karşı siluet olarak görür. Işık avcının lehine döner, sürü cesaretlenir ve kıyıya kadar sokulur. Güneş tepeye çıkınca tablo tersine döner: yem balığı derine iner, palamut da peşinden gider ve kıyıdan attığın kaşığın menzilinden çıkar.

Bu iki pencereye bir de "sürü saati"ni ekle: göç dalgası geçerken palamut öğlen de, ikindi de vurur. Kaynayan suyu ve dalan martıyı gördüğün an saatin önemi kalmaz. Ama o dalgayı önceden bilemezsin; kesin bildiğin tek şey güneşin saati. Planı güneşe göre kur, sürüye göre esne.

Palamut saat kaçta tutulur?

Eylül ortasında sabah 06:15-08:45 ile akşam 18:15-19:40, Ekim ortasında sabah 06:45-09:15 ile akşam 17:20-18:50, Kasım ortasında ise sabah 07:20-09:50 ile akşam 16:45-18:15 arası palamutun en çok tutulduğu saatlerdir. Sezon ilerledikçe sabah penceresi geç açılır, akşamki erkene kayar; aradaki fark iki haftada yaklaşık yarım saat.

Aşağıdaki saatleri Rumeli Feneri'nin koordinatı için güneş hesabıyla çıkardık. Sabah penceresini şafağın ilk ışığından güneş doğduktan iki saat sonrasına, akşam penceresini gün batımından bir saat öncesinden alacakaranlığın bitişine kadar saydık:

• 1 Eylül: sabah 06:00-08:30, akşam 18:35-20:05
• 15 Eylül: sabah 06:15-08:45, akşam 18:15-19:40
• 1 Ekim: sabah 06:30-09:00, akşam 17:45-19:15
• 15 Ekim: sabah 06:45-09:15, akşam 17:20-18:50
• 1 Kasım: sabah 07:05-09:35, akşam 17:00-18:30
• 15 Kasım: sabah 07:20-09:50, akşam 16:45-18:15
• 30 Kasım: sabah 07:35-10:10, akşam 16:35-18:05

Bu tablodan iki pratik ders çıkıyor. Birincisi, Kasım'da sabah alarmını ileri al. Türkiye 2016'dan beri saatleri geri almadığı için Kasım sonunda İstanbul'da güneş 08:00'i geçince doğuyor; Eylül'deki alışkanlıkla kıyıya inersen yarım saat karanlıkta beklersin. İkincisi, akşam penceresi iş çıkışına denk geliyor. Ekim'in ikinci yarısından itibaren güneş 18:30'dan önce batıyor, mesaiden sonra kıyıya yetişmek zorlaşıyor. Hafta içi palamut için gerçekçi seçenek çoğu zaman sabah mesaisi.

Bölgeye göre de kaydırman gerekiyor. Çanakkale kıyısında her şey İstanbul'dan 10 dakika kadar geç yaşanıyor. Karadeniz'in doğusunda ise tersi geçerli: Rize'de güneş İstanbul'dan 45 dakika kadar erken doğuyor, yani tablodaki sabah penceresini oraya taşırken bir saate yakın öne çek.

Sabah mı akşam mı: palamut hangi saatte daha çok vurur?

Çoğu gün sabah penceresi bir adım önde: karanlıkta av yapamayan sürü ilk ışıkla birlikte yem balığına yüklenir ve kıyıya en çok bu saatte sokulur. Akşam penceresi daha kısa ama ciddidir; özellikle sabahı rüzgârla bozulmuş günlerde asıl av akşam alacasında gelir. Tercih şansın varsa sabahı seç, akşamı yedek tut.

Sabahın bir avantajı daha var: deniz çoğu gün sabah daha düzdür, rüzgâr gün içinde güçlenir. Düz suda kaynayan sürüyü, yüzeyde sıçrayan yem balığını uzaktan görmek çok daha kolay. Akşamın avantajı ise ışığın uzun sürmesi değil, düşmesi: güneş ufka yaklaştıkça sürü tekrar yüzeye çıkar ve son yarım saatte, alaca karanlıkta, fosforlu ya da yeşil-sarı kaşığa sert vuruşlar gelir.

Palamut gece tutulur mu?

Kıyıdan gece palamut tutmak nadirdir; palamut gözüyle avlanan bir gündüz balığıdır ve alacakaranlık bitince sürü dağılıp derine çekilir. Tek tük vuruş olur ama gece için plan kurmaya değmez. Karanlık bastıktan sonra takımı değiştirip lüfere geçmek, sonbahar akşamını değerlendirmenin en akıllı yolu.

Sonbaharda kıyıda akşam alacası bir nöbet değişimi gibidir: palamutçular kaşıklarını toplarken lüferciler gelir. Haritadaki lüfer noktalarında önerilen saat "gece ve gün batımı"; yani palamut penceresinin kapandığı an lüfer penceresi açılır. Aynı kamışla devam etmek istersen kaşığı sökip zokaya geç — nasıl atılıp çekildiğini zoka rehberimizde adım adım anlattık.

Öğlen palamut nasıl tutulur?

Öğlen palamut kaybolmaz, derine iner. Güneşli ve durgun bir öğlende ya canlı istavriti şamandırayla 3-6 metreye salarsın ya da kaşığı birkaç saniye batırıp daha derinden çekersin. Kapalı ve rüzgârlı günlerde ise sürü gün boyu yüzeye yakın kalabilir; o gün öğle arası vermek hata olur.

Öğlen boş geçmesin diye şu sırayla dene:

1. Derinliği değiştir. Kaşık suya değince 5-8 saniye say, sonra sarmaya başla. Her atışta birkaç saniye ekleyerek sürünün durduğu katmanı bul.
2. Tempoyu kır. Düz sarıma vurmuyorsa iki-üç tur sarıp kamışı silkele, bir an durdur. Kaçan yem balığı taklidi uyuşuk sürüyü uyandırır.
3. Canlı yeme geç. Sabah çapariyle tuttuğun istavriti kovada diri tut (canlı yem nasıl saklanır), şamandıralı takımla 3-6 metreye sal.
4. Rengi sadeleştir. Parlak güneşte berrak suya gümüş ya da beyaz sırtlı kaşık at; yeşil-sarıyı alacaya sakla.
5. Martıyı izlemeyi bırakma. Öğlen sürü seyrek geçer ama geçtiğinde yine kendini belli eder. Takımın hazır olsun.

Sabah palamuduna nasıl hazırlanırsın?

Sabah palamuduna hazırlığın yarısı akşamdan yapılır: kaşığı bağla, iğneyi kontrol et, çantayı kapının önüne koy. Şafaktan 30-45 dakika önce noktada ol ki ilk ışıkta atış hazır olsun. Güneş doğduktan sonraki iki saat günün en değerli dilimidir; o sırada takım bağlamakla vakit kaybetme.

1. Akşamdan havaya bak. Poyrazın ardından gelen ilk sakin sabah altın değerindedir; lodos suyu bulandırdıysa noktayı temiz su tutan bir buruna kaydır.
2. Takımı evde kur. Kaşık fırdöndüyle bağlı, fren ayarlı, yanında iki gramajda ve üç renkte yedek olsun.
3. Şafaktan önce yerinde ol. Ekim ortasında şafak 06:45'te sökülüyor; 06:00-06:15 arası kıyıda olmak, sezonun kalabalık noktalarında yer bulmanın da tek yolu.
4. İlk atışları alacayla yap. Işık azken fosforlu ya da yeşil-sarı kaşık; güneş çıktıktan sonra gümüşe geç.
5. Suyu oku. Kaynayan yüzey, dalan martı, sıçrayan yem balığı sürünün adresidir. Kaşığı sürünün önüne at, içine değil.
6. Saat 09:30 civarı karar ver. Vuruş devam ediyorsa kal; kesildiyse derinliği değiştir ya da canlı yeme geç.

Saatten daha önemli bir şey var mı?

Var: günün kendisi. Saat pencereyi belirler, gün ise pencerenin dolu mu boş mu geçeceğini. Poyrazın ardından gelen ilk sakin gün, basıncın düşüşe geçtiği cephe öncesi saatler ve temiz su palamut için saatten daha belirleyicidir. Lodoslu, çamurlu suda en iyi saatte bile kıyıdan boş dönebilirsin.

Ay da küçük bir pay alır; palamutta yeni ay civarı istatistiksel olarak daha verimli sayılır. Rüzgârı, dalgayı ve basıncı akşamdan okumak için hava ve deniz durumu rehberimize göz at. Noktanın sayfasındaki saatlik hava ve aktivite skoru da hangi sabaha yatırım yapacağını seçmeni kolaylaştırır.

Hangi noktada hangi saatte beklemelisin?

Eylül'de sabah penceresini Boğaz'ın Karadeniz ağzında, Rumeli Feneri, Anadolu Feneri ve Garipçe'de değerlendir. Ekim'de sürü Boğaz içine ve Marmara kıyısına yayılır; Kasım'da ağırlık Çanakkale Boğazı'na kayar. Haritadaki palamut noktalarında önerilen saat hep aynı: gün doğumu ve akşam üstü, yüzeye yakın 0-10 metre.

• Eylül, Karadeniz ağzı: Rumeli Feneri, Anadolu Feneri ve Garipçe. Göçün ilk kapısı; Rumeli Feneri haritadaki palamut noktaları içinde başarı oranı en yüksek olanı.
• Ekim, Boğaz içi ve Marmara: Rumeli Kavağı, Anadolu Kavağı, Silivri Sahili, Tekirdağ Kordon ve Şarköy.
• Kasım, Çanakkale Boğazı: Gelibolu, Kilitbahir, Eceabat ve Çanakkale Kordonboyu. Burada tablodaki saatleri 10 dakika geç düşün.

Hangi ayda nerede olduğunu biliyorsan saat seni doğru dakikaya götürür; ay takvimini merak ediyorsan palamut tür sayfasındaki aylık aktivite grafiğine bak.

Boyu ölçmeden torbaya atma

Sezon başında "çingene palamudu" denen küçük boylar sürüyle birlikte gelir ve bir kısmı yasal sınırın altında kalır. Palamutta avlanabilir en küçük boy 25 santim, 1 Nisan ile 14 Ağustos arasında da avı tamamen yasak. Sabah penceresinin telaşında ölçmeyi unutmak kolay; kovanın yanında bir cetvel dursun, 25'in altındakini hemen suya bırak.

Kaşık seçimi, takım ve göç hattının tamamı için palamut avı rehberimize bak. Bu yazının tek derdi saat: doğru ayda, doğru burunda, güneşin doğmasından yarım saat önce hazır olmak. Gerisini sürü halleder.