Dip Balığı Nedir? Hangi Balıklar Dipte Yaşar, Nasıl Tutulur?

Balıkçıların "bu dip balığı" ya da "bu dipte durmaz" dediğini duyarsın ve ilk başta pek bir anlamı yokmuş gibi gelir. Oysa bir balığın dipte mi yoksa açık suda mı yaşadığını bilmek, hangi takımı kuracağını ve yemini nereye düşüreceğini doğrudan belirler. Mercana yüzeyde rapala çeken de palamudu dipte kum kurduyla bekleyen de eli boş döner.

Dip balığı nedir?

Dip balığı, ömrünün büyük kısmını deniz tabanının üzerinde ya da hemen yakınında geçiren balıktır. Yemini dipte arar, dibe yakın beslenir, saklanmak için kayaya, kuma ya da çamura güvenir. Açık suda sürüyle gezen balıkların tersine çoğu uzun göç yapmaz ve yaşadığı zemine bağlıdır. Avda dip takımıyla, kurşunu tabana oturtarak tutulur.

Dip balıklarının çoğunu gövdesinden tanırsın. Kimi yassıdır ve kumun içine gömülür, kimi bıyıklarıyla kumu yoklar, kimi de taşın rengine bürünüp pusuya yatar. Açık su balıkları ise genelde uzun, torpido biçimli ve hızlıdır; yemini kovalayarak yakalar.

Hangi balıklar dip balığıdır?

Kıyıda ve teknede en sık karşılaşacağın dip balıkları şunlar:

• Mercan: Kum ile taşın karıştığı zemin, genelde 10-80 metre. Dibe yakın yaşar, karides ve kurtla beslenir.
• Barbun ve tekir: Çenelerinin altındaki iki bıyıkla kumu ve çamuru yoklayıp yem arar. Barbun çamurlu-kumlu dibi, tekir kumlu ve çakıllı dibi sever.
• Minekop: Kıyıya yakın kumlu ve kayalık dipler, dere ağızları. Uzun göç yapmaz, kıyı dibinden ayrılmaz.
• Kalkan ve dil balığı: Yassı gövdeli, iki gözü de aynı tarafta olan balıklar. Kumun ya da çamurun üstüne yatar, çoğu zaman kumun içine gömülür.
• Mezgit: Çamurlu-kumlu dipte, 15-100 metrede yaşar; kışın kıyıya yaklaşır.
• İskorpit: Taşlık ve kayalık dipte, taşın rengine bürünerek pusuda bekler. Dikenleri zehirlidir, eldivenle tut.
• Kırlangıç: Kumlu ve çamurlu düzlüklerde, göğüs yüzgecinin ayrık ışınlarıyla dipte adeta yürür.
• Fener balığı: 20 metreden çok daha derine kadar kumlu ve çamurlu diplerde yatar, ağzının üstündeki yem gibi sallanan uzantıyla avını yanına çeker.

Karagöz, sargoz ve çipura da dibe bağlı kıyı balıklarıdır. Kayalık, midyelik ve kumlu-otlu zeminin hemen üstünde beslenirler. Mırmır da kumlu sığ dibin balığıdır.

Hangi balıklar dip balığı değildir?

Açık suda, yani dipten uzakta su ortasında ya da yüzeye yakın gezen balıklara balıkçılar genelde "yüzey balığı" ya da "göçmen balık" der. Bunlar dip balığı değildir:

• Palamut: Sürüler hâlinde açık suda, çoğu zaman yüzeye yakın gezer. Derin su balığı da sayılmaz, yemini su kolonunda kovalar.
• Lüfer, çinekop ve sarıkanat: Akıntılı boğaz sularında, kıyı önünde ve orta suda avlanır. Sarıkanat da çinekop da lüferin küçük boylarıdır ve dibe bağlı yaşamaz.

• Zargana: Tam bir yüzey balığı, suyun en üst birkaç metresinden ayrılmaz.
• İstavrit, hamsi, sardalya, uskumru: Orta suda sürü hâlinde gezer. İstavrit gündüz ve kışın derine inse de dibe bağlı değildir.

Levrek ikisinin arasında durur. Kumsal önünde, taşlık kıyıda ve liman içinde bazen dibe yakın, bazen yüzeye yakın avlanır; o yüzden hem dip takımıyla hem de rapalayla tutulur.

Dip balığı nasıl tutulur?

Dip balığı, kurşunu tabana oturan ve iğneleri dibin hemen üstünde duran bir dip takımıyla tutulur. Kum kurdu, karides parçası, midye içi ve boru kurdu en sık kullanılan yemlerdir. Takımı atar, kurşunun dibe değdiğini hisseder, ipi hafif gergin tutup vuruşu beklersin.

Temel adımlar şöyle:

1. Zemini seç. Kumlu dipte barbun, tekir, kalkan ve mırmır; kayalıkta iskorpit ve karagöz; kum-taş karışık zeminde mercan beklenir.
2. Kurşunu ayarla. Kurşun dibi tutacak kadar ağır olmalı. Akıntı yoksa hafif, akıntı varsa ağır kurşun kullan; takım akıp sürükleniyorsa ağırlığı artır.
3. İğneyi küçült. Barbun ve tekir gibi küçük ağızlı balıklarda ince, 7-10 numara iğne kullan. Kalın iğne vuruşu kaçırır.
4. Yemi taze tut. Dip balığı yemi koklayarak bulur. Kurtu ve karidesi sık yenile, suda uzun kalmış yem işe yaramaz.
5. Atıp bekle. Kurşun dibe oturduktan sonra ipi hafif gergin tut, kamışın ucunu izle.
6. Ara sıra oynat. Arada bir takımı birkaç santim sürükle; dipte kalkan kum bulutu balığın dikkatini çeker.

Kıyıdan dip avı için 2,7-3,6 metre bir dip kamışı, 3000-4000 boy makine ve 0,25-0,30 mm misina yeterli. Takımın kurulumunu adım adım görmek istersen barbun dip takımı yazısına, daha derin ve iri balıklar için de kalkan dip takımı yazısına bak.

Dip balığı hangi saatte ve nerede tutulur?

Dip balığının çoğu güneşin sertleştiği saatlerde daha az hareketlidir. Sabahın ilk ışığı, akşamüstü ve bazı türlerde gece daha verimlidir. Mezgit ve dil balığı kış aylarında daha verimlidir, mercan ve barbun ise yaz aylarında daha hareketlidir. Mezgit soğuk aylarda kıyıya da sokulur.

Kıyıdan dip avında en büyük düşman takılmadır. Kayalık dipte kurşun sık sık taşa sıkışır. Zemini tanımadığın yerde önce birkaç atışla dibi yokla: takım temiz geliyorsa kum, sürekli takılıyorsa taş vardır. Takılan takımı koparmadan kurtarmanın yollarını dibe takılan olta yazısında bulabilirsin.

Bir balığın dip balığı olduğunu nasıl anlarsın?

Elindeki balığın dipte mi yaşadığını gövdesine bakarak çoğu zaman tahmin edebilirsin:

• Yassı gövde: Kalkan, dil gibi tek tarafa yatmış gövde tam bir dip işaretidir.
• Bıyık: Barbun ve tekirde olduğu gibi çene altında bıyık varsa balık yemini dipte yoklar.
• Aşağı bakan ağız: Ağzı aşağı dönük balıklar yemi dipten toplar.
• Kamuflaj rengi: Taş, kum ya da yosun rengine bürünmüş, benekli gövde dipte saklanmaya yarar.
• Torpido gövde ve çatal kuyruk: Palamut, lüfer, uskumru gibi hızlı yüzücülerde görülür ve açık su işaretidir.

Bu işaretler kesin kural değil ama sahada iş görür. Yeni bir yere gittiğinde hangi balıkların orada olduğunu öğrenip hangisinin dipte, hangisinin açık suda durduğunu bilirsen takımını da ona göre hazırlarsın.