Avlanması Tamamen Yasak Balıklar: Tanı ve Bırak

Balıkçılıkta "kaç santimden büyüğünü alabilirim" sorusunu çok konuşuruz da, ondan önce gelen bir soru var: bu balığı hiç alabilir miyim?

Bazı türler için cevap net bir hayır. Boyu ne olursa olsun, hangi yöntemle tutmuş olursan ol, alıkoyamazsın. Amatör avcılık kurallarının en katı bölümü burası ve açıkçası en az bilinen bölümü de burası.

Neden bazı türler tamamen kapalı?

Boy sınırı mantığı basit: balık en az bir kez yumurta döksün, sonra avlansın. Ama bazı türlerde bu mantık çalışmıyor.

Çok yavaş üreyenler. Köpekbalıkları ve vatozlar yılda bir avuç yavru veriyor, üstelik bunu ancak on yaşından sonra yapabiliyor. Bir levrek bir batında yüz binlerce yumurta bırakırken, camgöz bir yılda beş yavru veriyor. Böyle bir tür avlanma baskısını kaldıramıyor.

Cinsiyet değiştirenler. Orfoz ve akrabaları hayatlarının ilk yarısını dişi geçirip sonra erkeğe dönüyor. Yani popülasyondaki erkekler hep en iri bireyler. "İrisini al, küçüğünü bırak" mantığı burada tam tersi sonuç veriyor — üreyebilen erkekleri tek tek silmiş oluyorsun.

Yaşadığı yere kilitli olanlar. Bir orfoz ömrü boyunca aynı kaya oyuğunu kullanabiliyor. O bireyi aldığında yeri yıllarca boş kalıyor, çünkü yerine geçecek balığın oraya gelip yerleşmesi uzun sürüyor.

Zaten çok azalmış olanlar. Mersin balığı ve deniz alası bu grupta. Sayıları o kadar düştü ki tek bir bireyin bile kaybı sayılıyor.

Kıyıda karşına çıkabilecek yasak türler

Listede altmışın üzerinde tür var ama çoğu derin su ya da nadir canlı. Olta atarken gerçekten karşına çıkabilecekler şunlar:

Orfoz — Akdeniz ve Ege kayalıklarının iri, koyu renkli sakini. Kafasında ve yanlarında canlıyken görünen yeşilimsi sarı lekeler var, öldüğünde bu lekeler kayboluyor. Elli yıl yaşayabiliyor. Lahos ile karıştırılıyor ama lahos daha açık renkli, kumluk diplerde durur ve avlanması serbest — 50 santim boy sınırıyla.

Camgöz ve mahmuzlu camgöz — Küçük köpekbalıkları. Dip takımına, özellikle gece, hiç beklemediğin anda gelirler. Mahmuzlunun sırt yüzgeçlerinin önünde sivri birer diken bulunur, elini kesebilir.

Dikenli vatoz ve kemane — Kumluk diplerde sörf takımına takılabiliyor. Vatozun kuyruğundaki dikenler ciddi yaralanma yapıyor, o yüzden hem balığın hem senin iyiliğine hızlı bırak.

Deniz alası — Karadeniz'e dökülen derelerin alabalığı. Tatlı su alabalığından ayırmak zor, bu yüzden dere ağızlarında avlanırken dikkatli ol.

Yılan balığı — Uzun, yılan gövdeli, kaygan. Nehir ağızlarında ve lagünlerde çıkıyor. Avrupa genelinde stokları çöktüğü için tamamen kapatıldı.

Deniz kaplumbağaları ve fok — Balık değiller ama oltaya takılabiliyorlar. Kaplumbağa oltaya takılırsa misinayı kesip mümkün olduğunca kısa bırak, hayvanı boğmaya çalışma; sahil güvenliğe haber ver.

Takılırsa ne yapmalı?

Panik yok, çünkü kasıtsız yakalama suç değil. Suç olan balığı alıkoymak.

1. Sudan çıkarma. Mümkünse balığı suyun içinde tut, iğneyi orada çöz.
2. Kuru elle tutma. Elini ıslat. Balığın üstündeki mukus tabakası onun bağışıklığı; kuru el bunu siliyor.
3. Solungaca dokunma. En hassas yeri orası. Karnından ve kuyruk kökünden destekle.
4. İğne derindeyse kesme yolunu seç. Köstek misinasını iğneye yakın kes. İğneyi zorla çıkarmak, misinayı kesmekten çok daha ölümcül.
5. Bırakırken bekle. Balığı burnu akıntıya dönük tutup kendi kendine gitmesini bekle. Fırlatıp atma.

Yasak türle serbest türü karıştırmak

İşin can sıkıcı tarafı, yasak türlerin çoğunun serbest bir benzeri olması. En sık yaşanan üç karışıklık:

Orfoz / lahos. İkisi de hani ailesinden, ikisi de iri, ikisi de dip balığı. Ama lahos açık gri-bej renkli ve kumlu-çamurlu düzlüklerde durur; orfoz koyu çikolata renkli, karnı portakalımsı sarı ve kayalık oyuklarda yaşar. Lahos avlanabilir, orfoz avlanamaz. Bulunduğun dip yapısı bile ipucu verir: kumluktaysan büyük ihtimalle lahos, kayalık oyuğun ağzındaysan orfoz.

Deniz alası / gökkuşağı alabalığı. Karadeniz'e dökülen derelerin ağzında ikisi birden bulunabiliyor. Deniz alasının yan çizgisi boyunca kırmızı-turuncu noktalar ve etrafında açık haleler var; gökkuşağının yanında pembe-menekşe bir bant uzanır. Dere ağzında avlanıyorsan bu ayrımı bilmen şart.

Mahmuzlu camgöz / normal köpekbalığı yavruları. Mahmuzlunun her iki sırt yüzgecinin önünde birer sivri diken bulunur — elini kesecek kadar keskin. Bu diken görüyorsan zaten yasak türdesin.

Ayırt edemiyorsan ne yaparsın?

Dürüst cevap: emin değilsen bırak.

Bir tereddüt anında balığı geri vermenin sana maliyeti bir hikâye. Yanlış balığı alıkoymanın maliyeti hem ceza hem de zaten zorlanan bir stoktan bir birey daha eksilmesi.

Telefonundan fotoğrafını çek, sonra bak. Bu sitede her türün sayfasında yöresel adlar ve teşhis özellikleri var; koruma altındaki türlerin sayfası ayrıca kırmızı uyarıyla açılıyor.

Ölü bulursan ne yaparsın?

Kıyıda ölü bir deniz kaplumbağası, fok ya da yunus görürsen bu bir veri. Sahil güvenliğe ya da il tarım müdürlüğüne haber vermek, o türün takibini yapan araştırmacılara ölüm nedeni hakkında bilgi sağlıyor. Kendi başına gömme ya da taşıma.

Ayrıca hatırlatalım: yasak türün ölüsünü bulup almak da alıkoymak sayılıyor. "Zaten ölmüştü" savunması geçerli değil.

Ceza tarafı

Yasak türü alıkoymanın idari para cezası var ve tür bazında değişiyor. Ayrıca yasak türlerin tahnit edilmiş — yani doldurulmuş — örneklerinin alım satımı, iş yerlerinde sergilenmesi de yasak. Yani duvara asmak için bile olmuyor.

Güncel ceza tutarları her yıl yeniden değerlendirme oranıyla güncelleniyor. Rakamı merak ediyorsan Tarım ve Orman Bakanlığı'nın güncel sayfasından teyit et, ezbere yazılan tutarlara güvenme.

Son söz

Bu liste bir yasak listesi gibi görünüyor ama aslında bir hatırlatma: denizde bizden başka birileri de var ve bazıları geri gelemeyecek kadar azaldı.

Bir orfozu suya geri bırakmak, o kayalıkta on yıl sonra da orfoz olması demek. Fena bir takas değil.

Denize açılmadan önce güncel kuralları bir kez daha kontrol et — yıldan yıla değişebiliyor.